İlçemiz Cografi Yapısı

DODURGA COĞRAFi YAPISI

    

Dodurga, Karadeniz Bölgesinin Batı Karadeniz Bölümünün güney doğusunda yer alır. Dünya üzerinde 400 20' - 400 35' kuzey enlemleri ile 340  20' - 340  30' doğu boylamları arasında yer alır . Çorum ilinin 14 ilçesinden biri olan Dodurga ,Çorum il merkezinden 45 km kuzeydedir.dodurga ilçesinin kuzeyinde Osmancık, batısında İskilip kuzeydoğusunda Laçin ilçeleri yer alır.Dodurga, İstanbul, Samsun karayolunun 20km güneyinde yer alır. Yüzölçümü 214km, denizden yüksekliği 510m olan Dodurga ilçesi Kızılırmak'a 25 km mesafede Alpagut çayı kenarına kurulmuş bir kasabadır.

A )Yapı ve Yeryüzü Şekilleri :

İlçemiz Anadolu'nun ayrılan tektonik birlikler arasında alpın orojenik özelliği taşıyan pontid tektonik birliğine çok yakın mesafede yer alır.Kuzeyinden kuzey Anadolu fayı geçmektedir.

İlçenin kurulduğu saha üç tarafı tepelerle çevrili sadece doğusu açık olan yarım çanak şeklindeki miyojen havzasıdır. İlçenin kuzey batısında ve güneyinde yer alan Alpagut dağları ile Kızıldağ kütleleri yer almaktadır. Kuzeybatısındaki dağların üstündeki önemli yükseltileri Bakacak tepe (1425m), Budama tepe (1456m) Çakırkıran (1306m) ve Dikmen tepedir (1115m) Güneyindeki Dededağı en yüksek noktası ise kızıl tepedir.(1396m)

Platoya dalgalı bir görünüm kazandıran tepeler ilçenin doğusu dışındaki hemen her yerde mevcuttur.

500-1100 m yükselti basamağında yer alan plato sahası oldukça geniş bir alan kaplar. Kızılırmak tabanlı (500m) başlayan platolu alan dağlık alanda (1100m) sona erer.

Vadiler :  

- Tabanlı Vadi : İlçenin doğusunu kuzey-güney yönünde tamamen kaplayan Kızılırmak tabanlı vadisi 17 km uzunlukta ve ortalama 2,5 km genişlikteki bir sahayı kaplar.Vadinin genişliği ,güneyde 750m'ye kadar düşmekte ,kuzeye doğru ilerledikçe 4 km kadar çıkmaktadır. Ayrıca Alpagut Çayı ,Kuyucak Çayı ve derelerin vadiye açıldığı kesimlerde 200-250m genişlikte bir taban meydana gelmiştir.

- Kertik Vadi :  İlçenin kuzeybatı ve güneyindeki dağlık alandan beslenen kertik vadiler ,batıdan doğuya doğru ve çanak çevresinden merkeze doğru olan eğilimi takip ederek sularını tabanlı vadiye ulaştırırlar.Bunların içinde en önemlileri Alpagut ve Kuyucak çaylarının yukarı çığırlarının oluşturduğu -Kertik vadiler ile Devren çayı kertik vadileridir. İklim özelliklerine uygun olarak kertik vadiler kış ve ilkbahar aylarında su bulundururlar.Yazları tamamen kurudurlar.

İlçenin topoğrafik durum diyagramına bakacak olursak ;

               Platolu alan        :%64,5

               Tabanlı vadi        :%23,5

               Dağlık alan        :%12   lik bir alan kaplar.

İlçenin yeryüzü şekillerinin karmaşık bir yapıda olduğu açıkça ortaya çıkmaktadır.

B ) İklimi :

       Dodurga ilçesi iç anadolunun karakteristik karasal ikliminin , Karadeniz iklimine geçiş tipi hüküm sürer.Yazları sıcak ve kurak ,kışlar esas kara ikliminden daha ılık geçer.

ı. sıcaklık : Ortalama sıcaklık 13.30  dir. En sıcak aylar temmuz (24.40) ve ağustos (250) aylarıdır. En soğuk ayları ise Ocak (1.50) ve Şubat (3.60 ) aylarıdır. Temmuz ve ağustos aylarının sıcak geçmesinden yöredeki tarım kültürü etkilenmiş ve onun için bu aylarda olgunlaşan çeltik, buğday, nohut, yeşil mercimek, ve soğan vb. tarımsal bitkiler ilçe halkınca tercih edilmiştir. Kasım ayının sonunda başlayan don olayları bütün kış devam edip mart ayı ortalarında son bulur. Ortalama don ile geçen gün sayısı 15'tir.

       ıı. yağış : Dodurga İlçesinde kara ikliminin orta Karadeniz'e geçiş tipi görülür.Yıllık ortalama yağış 373.2mm'dir. Dodurga' da en yağışlı mevsim ilkbahardır (%35.6mm). En kurak mevsim ise yazdır (%18.5mm). Yağış miktarı temmuz ayından itibaren gideler azalarak ağustos ayında minimum değere düşer (11.6mm).

       ııı. Basınç ve rüzgarlar : Dodurga' nın hakim rüzgar yönü kuzey doğudur. En çok esen rüzgarlar kuzey doğudan Poyraz, doğudan Güneydoğusudur. Esme sayılarına göre diğer rüzgar yönleri güneybatıdan Lodos, kuzeyden Yıldız, Güneydoğudan Keşişlemedir. Kuzeydoğu sektörlü rüzgarların daha çok esmesinin sebebi kışın Sibirya Y.B. alanı ile Akdeniz deki A.B. alanı arasındaki basınç farkıdır.

C ) Bitki Örtüsü :

Yüksek kesimlerinde doğal bitki örtüsü olarak ormanları,aşağılara inildikçe fundalıkların ve kısa boylu otların yer aldığı stepleri görmekteyiz.

 D ) Hidrografya :

1. Yerüstü Suları : Dodurga akarsu bakımından son derece zengindir.Kızılırmak en büyük ve önemli akarsudur.Kızılırmak'a karışan diğer akarsular Alpagut Çayı ve Kuyucak Çayı'dır.Kızılırmak'a karışan akarsuların yataklarında çok az su bulunmasına rağmen kış ve ilkbahar mevsimindeki yağışlara bağlı olarak su seviyeleri yükselir.Ayrıca Alpagut Çayı linyit madeninden tulumbalarla çıkartılan kaynak sularını alarak yaz kuraklığından daha az etkilenir.

2. Yeraltı ve İçme Suları: Dodurga İlçesi yer altı suyu yönünden oldukça fakirdir.Yüzeyde tek tük rastlanan kaynaklar genelde fay zonlarından çıkmaktadır.İlçe köylerinin içme suları bu kaynaklardan sağlanmaktadır.İlçe merkezine ise bu kaynak suları yetersiz gelmektedir.

Bu nedenle ilçe merkezine Hamamözü (Amasya) İlçesi'nden boru hattı ile içme suyu getirme çalışmaları devam etmektedir.

İçmeye elverişli olmayan sular sulama amaçlı kullanılmaktadır.

 E. Toprak Örtüsü : İlçemizdeki  başlıca toprak tipleri Alivyal, kolivyal ,kahverengi orman topraklarıdır.

1.  Alüvyal Topraklar: Akarsuların taşıdığı ince malzemesi akarsuların yayıldığı alanlarda birikmesi ile oluşur.

Alüvyal topraklar ,Alpagut Çayı ve Kuyucak Çayı aşağı çığırları ile Kızılırmak tabanlı vadi  boyunca uzanır.

2. Kolivyal  Toprak: Kolivyal topraklar yan derelerin kısa mesafelerden taşınarak meylin azalmış olduğu yerlerde depo ettikleri materyalin meydana getirdiği genç ve orta derinlikteki topraklardır.Su tutma kapasiteleri düşüktür.

3.  Kahverengi Orman Toprakları: Dodurga İlçesinin hemen her yerinde bulunabilen toprak çeşididir.Verimleri, sulanan alanlarda yüksek ,kıraç alanlarda ise düşüktür.Renkleri açık kahverengi ile boz arasındadır.Bozkır alanların en yaygın toprak çeşididir.

III. BEŞERİ EKONOMİK COĞRAFYA

 A. Yerleşme :

1. Kuruluşu ve Gelişmesi: Dodurga ilçesi XIV.yy.da buraya gelen Hüsamettın adındaki Horasanlı tarafından kurulmuştur.Bu civarda göçebe dolaşan Toduroğulları,Çındıkoğulları , Hatipoğulları adındaki kabilelerle birleşerek köy meydana gelmiştir.Toduroğulları kabilesinin daha nüfuslu olması sebebiyle Dodurga denilmiştir.

       Osmanlılar devrinde önemli bir yerleşim yeri olan Dodurga 1914 ı.Dünya savaşında erkek nüfusunun önemli bir kısmını kaybetmiş ve Osmanlının son dönemlerinde her Türk köyü gibi sönükleşmişse de Cumhuriyetin ilk yirmi yılından sonra çevresinde linyit madeninde bulunması tekrar önemli bir yerleşim yeri olmuştur.

1964 yılına kadar  muhtarlıkla idare edilen Dodurga 1964 yılında belediye yönetimine kavuşmuştur. Alpagut Kasabası ,Tutuş , Berk ,Obruk, M.D.Tekke, Ayva Köyü ,Kuyucak, Yeniköy, Çiftlik,Dikenli,Kirenci Köylerinin merkezliğini yapan Dodurga  1990 yılı ortalarında ilçe yönetimine kavuşmuştur.

İlçe olduktan sonra Dodurga  da şehircilik faaliyetleri hızlanmış ve bugün ilçe merkezi ; Esentepe ,Okul , Doğu, Ulucami Mahalleri ve merkezinin 2,5 km kuzeyinde yer alan Çatar Mahallesinden oluşmaktadır.

İlçenin okulsuz köyü yoktur.1942 yılında ilk ilkokulun açıldığı ilçede 2003 yılı itibariyle 1 ÇP Lisesi, 5 ilköğretim ve 4 birleştirilmiş sınıflı ilköğretim bulunmaktadır.

İlçede su sıkıntısı nedeniyle yerleşmeler toplu haldedir.

2. Mesken ve Mesken Tipleri :

Yerleşmede olduğu gibi mesken ve mesken tipleri de coğrafi şartların ortak etkileri sonucu ortaya çıkmıştır.Meskenleri iki kısma ayırmak mümkündür

a. Eski tip meskenler : Yapı malzemesi çevreden temin edilen kerpiç ve ağaçtır. Evlerin çoğunluğu kerpiç ve tuğla kullanılmak suretiyle ayrıca ardıçtan ağaç hatıllar atılmak suretiyle yapılmış,genelde iki katlı yapılmış evlerdir.

b.  Yeni tip meskenler : Dodurga  1944 depreminde eski tip evlerinin büyük bir kısmını kaybetmiştir. Bu nedenle yeniden yapılan evler eski tip konutlardan bir hayli farklıdır. İlçede artan gelir seviyesinin ve nüfusun sonucunda yeni tip konutlarla kaplı Esentepe mahallesi oluşmuştur.